نمىگيريم . » « 1 » در كار تفسير قرآن نيز علاقة وطلب چنين بود شعبى گويد : « يكى از مدينه بجستجوى تفسير آيه‌اى ببصره رفت ، گفتند : « آنكه تفسير آية بدانست بشام است . » وأو از بصره بشام رفت تا تفسير آية از أو بشنيد « 2 » . » عكرمة محدّث معروف گويد بيست وچهار سال بجستجو بودم تا نام كسى را كه آيهء : وَمَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِهِ مُهاجِراً إِلَى اللَّهِ در بارهء وى آمده كشف كردم . « 3 » اين همه كوشش در راه سماع حديث از راوي صدق با آن دقت كه قدرتهاى وقت در جلوگيرى از نقل ورواج حديث داشتند تا حدى هوسها را مهار كرده بود . دوران أبو بكر كوتاه بود ، عمر چنان با خشونت حكومت ميكرد كه در أيام أو كس جرأت دم‌زدن نداشت ، امويان عمر را كشتند تا راه خويش بسوى قدرت هموار كنند ، وى در أيام آخر پيوسته ميگفت : « خدايا من از ايشان ( يعنى قريش ) خسته شده‌ام وايشان نيز از من خسته شده‌اند « 4 » . » قاتل وى فيروز مسيحي إيراني به كينهء أبو لؤلؤ ، غلام مغيرة بن شعبه ثقفى حاكم كوفه بود . اين ثقفى حيله‌گر ، سوابقي تيره وگمان آور داشت ، معترف بود كه در يك سفر تجارت همرهان خفته خويش را سر بريده ومالشان ربوده وباسلام پناه آورده است . « 5 » ثقفيان وامويان در جاهليت واسلام روابط نزديك داشتند كه فضاحت سميّه وزياد ، گوشه‌اى از آن بود . مغيره راز دار وهمدل معاوية بود وهم أو بود كه سألها بعد زمينهء بيعت يزيد را در عراق فرآهم كرد ، حقا حيرت انگيز است كه مغيره چند ماه

--> ( 1 ) معرفة علوم الحديث ( 2 ) الجامع ( 3 ) همان كتاب ( 4 ) ابن أبي الحديد ( 5 ) ابن أبي الحديد